ARAMA SONUÇLARI

<strong>Kitap Tanıtım Yazısı : </strong> “Ev boşaldı, bu kedi de sokakta kaldı. Olan bitenin farkında mıdır dersiniz? Acıdır. Duvar üstünde ne düşünüyor? Sürünecek! Bir yağmurlu gecede, tren yolu boyundaki bir hendeğin içine düşüp ölebilir. Sonra yağmurlar hendeği doldurur. Soğuklar gelir, sular buz olur. Kedi kaskatı kalır. Ancak gelecek yaza çürümeye başlar, toprağa karışır.” “Kedi”/ Memduh Şevket Esendal Memduh Şevket Esendal’ın öykülerinden meydana gelen bu seçkide yaşamın anlamını sorgulayan karakterlerin hikâyelerine tanıklık edeceksiniz. Gündelik yaşamın en sade, en sıradan anlarının Esendal’ın kelimeleriyle nasıl derinleştiğini fark edeceksiniz. Esendal’ın “haylaz” kalemi okurlarını kimi zaman güldürürken kimi zaman da acı ama sessiz bir gerçeklikle düşünmeye davet ediyor. İnsan ilişkilerinin karmaşıklığını, insan duygularındaki dağılma ve çözülmenin fotoğrafını çeken bu öyküler VakıfBank Kültür Yayınları etiketiyle sizlerle...

“Kızım, size yolladığım birkaç parça eşya bana anamdan kaldı. Benim bir kız kardeşim olmadığı gibi bir kızım da yoktur. Tanıdığım birçok kız, kadın içinde de sizden açık yürekli, daha doğru olup da benim evlat sayabileceğim, kendi yüreğinin temizliğine inanarak sevebileceğim kimsem olmadı. Düşündüm, ana kokusu taşıyan bu şeyleri size bırakırsam rahat öleceğim. Sizi çok beğenmiş bir adamın hatırası olarak bunları alacağınıza, saklayacağınıza inanarak iyi günler görmenizi candan dilerim.” Vassaf Bey, Memduh Şevket Esendal’ın taslak hâlinde kalmış son romanıdır. Yazar, bir mektubunda üzerinde çalıştığı bu romanın herhangi bir tezi olmayan, sade bir hikâye olacağını belirtse de roman 1930’ların Türkiye’sinde devam eden Ankara-İstanbul ikiliğini, toplumsal kategorileri, kadınların kamusal rolleriyle ev içi rollerinin çatıştığı alanları ve ailenin yeni toplum için önemini vurgulayan belli tezlerden kendisini soyutlayamamıştır. Romanın adı Vassaf Bey olsa da belirleyici karakter bir kadındır. Mustafa Şerif Onaran bir yazısında bunun altını şu cümlelerle çizer: “Esendal, yeni bir yapılanmaya geçilen Cumhuriyet döneminde, kadına düşen sorumluluk üzerinde duruyor. Ona göre yeni toplumun en önemli yapı taşı kadındır. Vassaf Bey işte böyle bir kadının, Perihan’ın romanıdır.” Öyküleriyle olduğu kadar romanlarıyla da Türkçenin sesi olmaya devam eden Memduh Şevket Esendal’ın Vassaf Bey romanı VakıfBank Kültür Yayınları etiketiyle okurlarını bekliyor.

“Tahsil bitince ben çalışmaya başlayacağım. Oysa ben çalışmak istemiyorum. Ben evde oturmaktan hoşlanırım. Ufak bir bahçe, alçak bir duvar, boş bir sokak! Benim elimde bir dikiş ara sıra bu boş sokağa bakmak, küçük evimin sessizliğini dinlemek için ölüyorum.” “Sayı mı, Yazı mı?”/ Memduh Şevket Esendal Cahit Külebi, Memduh Şevket’ten bahseden bir yazısında şöyle diyor: “Hikâyelerindeki kişilerden konuşurken sanki vaktiyle tanıyormuş da öylece yazmış sanılırdı. Halbuki hiçbirini tanımadığını, hikâyecinin gördüğü kişileri değil, ele aldığı kişilikleri yazmaya çalışması gerektiğini, kendisinin sanatçı olmadığını eklemeyi de unutmayarak söylerdi. Bir dostundan söz açmış gibi gülerek, muhabbetle onlardan konuşurdu.” Bir Genç Efendinin Defterinden kitabında bir araya gelen öykülerinde Memduh Şevket, karakterleriyle dostluğunu sürdürüyor. “Ben aynaya, insana benziyor muyum diye bakarım” diyen yazarın hikâyelerinde sesleri, yüzleri, aydınlık ve karanlık taraflarıyla kendi aynalarına dönüp bakan insanları seyretmeye devam ediyoruz.

Memduh Şevket’in 1925’te Meslek gazetesinde tefrika edilmeye başlanan Miras romanı, Silahtar Ali Paşa ve ailesini ele alan bir yozlaşma, çürüme ve dağılmanın hikâyesidir. Romanda II. Meşrutiyet dönemi öncesinin siyasi gerilimleriyle aile bireyleri arasındaki çatışmalar, menfaat arayışları ve ahlaki yozlaşma iç içe verilmiş, böylelikle toplumsal ve bireysel dönüşümlerin girift yansımaları üzerine düşünme imkânı ortaya çıkmıştır. Değişen yaşam biçimleriyle ortaya çıkan karşıtlıkları gözlem gücüyle birleştiren Esendal, Miras’ta kurduğu atmosferle edebiyatımızın en temel izleklerinden olan mekânın ve ailenin dağılışını bir kez daha gözler önüne seriyor. “Miras, bizde henüz hiçbir numunesi görülmemiş bir romandır. İçinde memleketin gözlerden ve hafızalardan büsbütün silinmekte olan eski hayatı çok kuvvetli ve bilhassa canlı tablolar hâlinde tespit edilmiştir. Bilâ-tereddüt iddia edebiliriz ki son yarım asırlık nesil içinde Türk edebiyatının İstanbul hayatının ince hususiyetlerini tarihe edebî vesikalarla tespit edebilecek bundan kuvvetli bir roman yazılmamıştır. Aynı zamanda gazetemizin mesleğine muvafık bir tarzda içtimai bir tetkiki ihtiva eden bu eser, hem çok meraklı hem de çok faydalı bir teliftir.” 15 Kânunuevvel 1925, Meslek gazetesi

Memduh Şevket Esendal, Mendil Altında’ki öykülerinde sıradan hayatların gündelik telaşlarını sade ve gerçekçi bir üslupla dile getirmeye devam ediyor. Edebiyatta yalınlığın gücüne yaslanan Esendal’ın öyküleri hem akıcı Türkçesi hem de gözlemci gerçekçiliğiyle Türk hikâyeciliğindeki benzersiz yerini bugün de korumaya devam ediyor. Karakterleri bir kamerayla izliyormuşuz hissini veren anlatı dünyasında yaşlılar, çocuklar, kadınlar, doktorlar, memurlar, paşalar ve işçiler yer alırken Esendal, öykülerindeki sahneleri hayattan bir kesit olarak sunuyor. Telaşlar, sıkıntılar, krizler ve iyiliklerle örülü, hayatın kendisi gibi ne iyi ne de kötü anların egemen olduğu bir anlatı evreni inşa ediyor. Hayatın akışının her şeye rağmen devam ettiği öykülerinde kendisinin de söylediği gibi: “Her şey yerli yerinde, hayat her vakit olduğu gibi.”

<strong>Arka Kapak Yazısı:</strong> Benim “Ayaşlı” ise bugünkü cemiyetimizin şiddetli bir tenkididir. Ah! Ne olurdu, şunu daha bir yıl yazsaydım. Memduh Şevket Esendal Ayaşlı ile Kiracıları romanı, dokuz odalı bir apartman katından sızan insanlık hâllerine odaklanıyor. Memduh Şevket’in 1934’te Vakit gazetesinde tefrika edilen bu romanı, farklı meslek grupları ve kültürlerden gelen insanların, sadece insanların değil, geçmiş yaşantıların, dönüşen hayatların da karşılaşmasına imkân veriyor. Dokuz odalı bu büyük “ev”, bir araya gelmesi mümkün olmayan insanların ve deneyimlerin karşılaşma mekânı olarak anlam kazanırken insanlık hâllerinin çeşitli cephelerini resmederek aynı zamanda erken Cumhuriyet döneminin toplumsal bir panoramasını da çiziyor. Odaların ve bireylerin hikâyesi Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan dönüşümlerin de izlekleriyle zenginleştiriliyor. Memduh Şevket, evden ziyade tekinsiz ve geçici bir mekân olarak çizilen apartmandaki insanların hikâyelerini anlatırken gerçeklikle olan bağını hiç yitirmiyor.

İmparatorluktan ulus devlete geçiş sürecinin hem edebi hem de siyasi bir figürü olan Memduh Şevket’in iddiasız, gösterişsiz yer yer savruk ama bir o kadar canlı ve duru bir üslupla kaleme aldığı öykülerden oluşuyor Otlakçı. Esendal’ın küçük anları ve sıradan insanların hayatlarını anlatmaktaki özgünlüğü onu Türk edebiyatının en önemli hikâyecilerinden biri yapıyor. Öykülerindeki atmosferi hayatı sadece izleyerek değil hayatın içinden geçerek kuran Esendal, ışıklarını uzaktan izlediğimiz pencerelerin arkasında konuşulanlara kulak vermemizi sağlıyor. Memduh Şevket yazını, toplumsalı anlatırken bireyin hikâyesini ihmal etmiyor, insanlığın acıklı hâllerini kendine has bir neşeyle dile getiriyor. “Çehov eğer Anadolu topraklarında yaşamış olsaydı, adı Memduh Şevket Esendal olurdu.” diyor Ayfer Tunç. Gündelik hayatın sıradan anlarına dokunan hikâyelerini yalın ve özgün bir dille anlatan Memduh Şevket, Türk edebiyatında Çehov’la anılsa da kendine özgü hikâyeciliği ile bugün de güncelliğini korumaya devam ediyor.