Page 20 - VakıfBank Kültür Yayınları - Kitap Özetleri
P. 20
Safevilerin Gerilemesi ve
Isfahan’ın Düşüşü
TARİH Rudi Matthee
Eser Adı: Safevilerin Gerilemesi ve
Isfahan’ın Düşüşü
Yazar: Rudi Matthee
Dizi Adı: Tarih
İlk Basım Tarihi: Ağustos 2026
Sayfa Sayısı: 376
Kitap Boyutları: 15.5 cm x 24 cm
Arka Kapak Yazısı
Tarihçiler, Safevi İmparatorluğu’nun gerileme ve çöküşünü
imparatorluğun son asrındaki siyasî durgunluk, saraydaki
yozlaşma ve ahlaki çözülmenin kaçınılmaz sonucu olarak
değerlendirmiştir. Rudi Matthee bu yerleşik anlatıya
karşı çıkıyor. Safevilerin gerilemesi ve çöküşü doğrusal
bir hikâye değil; coğrafi kırılganlıklar, aşiret yapıları,
sınırlı ekonomik imkânlar, saray siyaseti, taşra güçleri ve
askerî-mali tercihler arasındaki hassas dengelerin bir kriz
anında köklü değişimlere yol açtığı karmaşık bir süreçtir.
Safevi düzeni, merkezî ve yekpare bir yapıdan ziyade
sürekli müzakere edilen kırılgan ittifaklar ağıydı. Bu ağ, on
yedinci yüzyılın sonlarına doğru siyasal birliği sürdürme
kapasitesini kaybetti ve imparatorluk parçalanmaya
başladı. Sarayına kapanan ve giderek taşradan kopan
Kısa Özet şah, merkez ile eyaletler arasındaki bağların zayıflaması,
ordunun ihmal edilmesi, kısa vadeli para politikaları,
Safevilerin Gerilemesi ve Isfahan’ın Düşüşü, Rudi hizipçilik ve yolsuzluk karşısında etkisiz kalan yönetim,
Matthee’nin Safevi çöküşünü yerleşik yozlaşma anlatısının zaten mevcut olan yapısal sorunları derinleştirdi. Safevi
dışına çıkarak yeniden ele aldığı bir çalışmadır. Matthee’ye İran’ı, sınırlarını Osmanlı ve Afgan baskılarına karşı
göre gerileme doğrusal bir hikâye değil; coğrafi savunamayacak kadar zayıflamış bir askerî yapıyla, krizi
kırılganlıklar, aşiret yapıları, sınırlı ekonomik imkânlar, idare edemeyen bir merkezî idare arasında sıkışıp kaldı.
saray siyaseti, taşra güçleri ve askerî-mali tercihler Afgan kabilelerinin 1722’de Isfahan’a girmesi, bu uzun
arasındaki hassas dengelerin bir kriz anında köklü birikimin dramatik sonucuydu. Safevilerin Gerilemesi ve
değişimlere yol açtığı karmaşık bir süreçtir. Safevi düzeni, Isfahan’ın Düşüşü, Safevi çöküşünü basit bir yozlaşma
sürekli müzakere edilen kırılgan bir ittifaklar ağıydı ve on anlatısına indirgemeden, devlet, toplum, ekonomi ve
yedinci yüzyılın sonlarına doğru siyasal birliği sürdürme askerî yapı arasındaki tarihsel kökleri olan gerilimler
kapasitesini yitirdi. üzerinden yeniden kurguluyor. Böylece yalnızca Safevi
hanedanının sonunu değil, İran tarihinin müteakip iki
asrını belirleyecek krizler döneminin kökenlerini anlamak
için de bir çerçeve sunuyor.
5

