Page 37 - VakıfBank Kültür Yayınları - Kitap Özetleri
P. 37
İslam Kelamının Ortaya Çıkışı
Josef Van Ess
İNSAN VE TOPLUM
Eser Adı: İslam Kelamının Ortaya Çıkışı
Yazar: Josef Van Ess
Çevirmen: E. Burak Şaman
Dizi Adı: İnsan ve Toplum
İlk Basım Tarihi: Temmuz 2026
Sayfa Sayısı: 164
Kitap Boyutları: 12.5 cm x 19.5 cm
Arka Kapak Yazısı
İslam Kelamının Ortaya Çıkışı, disiplini sonradan kazanılmış
sistematik yapısı içinde değil, henüz seçeneklerin açık
olduğu erken döneminde ele alıyor. Tartışmaların henüz
donmadığı, farklı görüşlerin birbirini dışlamak yerine
zorladığı bu dönemde kelâm, bir disiplin olmaktan çok bir
düşünme biçimi olarak belirir. İnanç ile akıl arasındaki ilişki,
kader ve özgürlük, Tanrı tasavvuru ve insanî sorumluluk
gibi meseleler, burada sadece doktriner başlıklar değil,
tarihsel olarak oluşan problemler olarak inceliyor.
Van Ess’in yaklaşımı, kelâmı ne bir “ortodoksi üretimi”ne
indirger ne de onu yalnızca polemiklerin tarihi olarak
görüyor. Aksine, kelâmın ortaya çıkışını, İslam toplumunun
kendi iç gerilimleri, siyasal çatışmaları ve entelektüel
Kısa Özet
karşılaşmaları içinde konumlandırıyor. Bu yönüyle kitap,
İslam Kelamının Ortaya Çıkışı, Josef van Ess’in 1998 yılında yalnızca bir disiplinin doğuşunu değil, aynı zamanda bir
Institut du Monde Arabe’da verdiği dört konferanstan
doğmuştur; yazar bu konferanslara bir giriş ve beşinci düşünce dünyasının nasıl şekillendiğini gösteriyor.
bir bölüm ekleyerek kitabı oluşturmuştur. Eser, kelamı
henüz disiplinlerin karşılıklı konumlarının belirlenmediği, Bugün hâlâ süren birçok tartışmanın kökleri, burada ele
seçeneklerin açık olduğu ve kelamın fıkıhla denk bir alınan erken dönem meselelerine uzanıyor. Bu yüzden
konumda bulunduğu erken döneminde, özellikle Abbâsîlerin elinizdeki metin, yalnızca geçmişe ait bir inceleme değil,
ilk yüzyıllarındaki Irak’ta ele alır. Van Ess’e göre kelam en
yaratıcı dönemini olgunlaştıktan sonra değil, çok daha önce, aynı zamanda bugünün sorularını yeniden düşünmek için
donuklaşma belirtileri henüz ortaya çıkmadan yaşamıştır. önemli bir imkân.
Kitap, Kûfe, Basra ve Şam gibi şehirlerde oluşan yerel
ortodoksilerin Bağdat’ta bir araya gelmesini, Mu‘tezile’nin
İslam dünyasında yerelliğin ötesine uzanan ilk ortodoksiyi
yaratmasını ve Me’mûn döneminde başlatılan mihnenin yol
açtığı sarsıntıyı tarihsel bağlamı içinde inceler. Bölümlerde
kelamın kendine bakışı ve İslam’da bölünme ile sapkınlık
meselesi, Mi‘rac ve insanbiçimcilik tartışması, Mu‘tezile
atomculuğu, tarihsel imgeler ve siyasi fikirler ile kelamın
hermenötik ve epistemolojik ilkeleri ele alınır. Önsözde
belirtildiği üzere kitap, bir bakıma van Ess’in Theologie und
Gesellschaft im 2. und 3. Jahrhundert Hidschra adlı büyük
eserine bir giriş niteliği taşır.
22

